Chlamydia: waarom nu zeven dagen antibiotica?
Chlamydia: waarom nu zeven dagen antibiotica?
“Dokter, vroeger kreeg ik twee pilletjes die ik samen moest innemen. Nu moet ik zeven dagen lang ’s morgens en ’s avonds een tablet nemen. Is chlamydia dan moeilijker te behandelen geworden?”
Neem deze fictieve situatie: een patiënt krijgt na klachten bij het plassen de uitslag van zijn soa-test. Het gaat om chlamydia. Hij herinnert zich een eerdere behandeling met twee tabletten ineens en vraagt zich af waarom het voorschrift nu anders is.
Een begrijpelijke vraag. Er wordt tegenwoordig meestal een ander antibioticum gekozen. Nieuwe onderzoeksgegevens hebben duidelijker gemaakt welke behandeling het betrouwbaarst werkt, vooral wanneer de bacterie ook in de endeldarm aanwezig is.
Wat waren die twee pilletjes?
Dat waren doorgaans twee tabletten azitromycine van 500 mg: samen één dosis van 1 gram. Die eenmalige behandeling was praktisch en werd vaak gebruikt bij ongecompliceerde chlamydia. Ook doxycycline bestond toen al als behandeling.
Bij mannen en niet-zwangere vrouwen is doxycycline nu de voorkeursbehandeling volgens de Belgische aanbevelingen: 100 mg tweemaal per dag gedurende zeven dagen. Bij tabletten van 100 mg betekent dat één tablet ’s morgens en één ’s avonds, veertien in totaal. Het gaat dus om twee verschillende geneesmiddelen met elk hun eigen dosering, niet om hetzelfde middel dat plots langer moet worden genomen. [1,2]
Waarom krijgt doxycycline de voorkeur?
Het belangrijkste verschil zien we bij chlamydia in de endeldarm, het laatste deel van de darm. Daar werkt een kuur doxycycline betrouwbaarder dan één dosis azitromycine.
In een gerandomiseerde studie bij mannen die seks hebben met mannen verdween de rectale infectie na doxycycline bij alle 70 deelnemers van wie een controle-uitslag beschikbaar was, tegenover 48 van de 65 na azitromycine. Die cijfers gelden voor deze specifieke onderzoeksgroep en betekenen niet dat azitromycine bij elke vorm van chlamydia even vaak tekortschiet. Ze helpen wel verklaren waarom de voorkeur veranderde. [3]
Een rectale infectie geeft bovendien niet altijd klachten. Bij vrouwen kan ze samen met een genitale infectie voorkomen, ook wanneer zij geen anale seks melden. Doxycycline behandelt dan beide plaatsen. [1,4]
Is chlamydia resistent geworden?
Dat is niet de juiste algemene verklaring. Een behandeling kan minder goed werken op een bepaalde plaats in het lichaam zonder dat daarmee bewezen is dat de bacterie resistent is geworden.
Wel speelt verstandig antibioticagebruik mee. Een antibioticum beïnvloedt ook andere bacteriën in het lichaam. Azitromycine kan bij die andere bacteriën resistentie selecteren. De Belgische aanbevelingen houden daarom rekening met zowel de werkzaamheid tegen chlamydia als het risico op resistentie bij andere kiemen. [1,2]
Heeft de vroegere behandeling dan niet gewerkt?
Een veranderd advies betekent niet dat iedereen die vroeger azitromycine kreeg onvoldoende behandeld is. Het middel kan chlamydia genezen en heeft nog steeds een plaats. Een vroegere behandeling op zichzelf is geen reden om nu opnieuw antibiotica te nemen. Bespreek nieuwe klachten, een nieuw risicocontact of twijfel over een eerdere behandeling met je huisarts. [1,4]
Hoe neem je doxycycline correct in?
Neem de tabletten op vaste tijdstippen, bijvoorbeeld ’s morgens en ’s avonds, en volg de volledige voorgeschreven kuur, ook wanneer de klachten snel verdwijnen. Lukt dat niet of heb je veel bijwerkingen, neem dan contact op met je arts of apotheker.
Slik de tabletten met een ruim glas water, zittend of rechtopstaand. Neem ze niet vlak voordat je gaat liggen: doxycycline kan de slokdarm irriteren.
Houd enkele uren afstand van ijzer-, calcium- of magnesiumsupplementen en bepaalde maagzuurmiddelen. Vraag je apotheker welk interval voor jouw middelen nodig is.
Doxycycline kan je huid gevoeliger maken voor zonlicht; vermijd de zonnebank en bescherm je tegen de zon. [5]
Zijn er uitzonderingen?
Ja. Tijdens de zwangerschap blijft azitromycine 1 gram eenmalig de eerste keuze. Ook bij borstvoeding, een contra-indicatie of intolerantie voor doxycycline kan de arts voor azitromycine kiezen. Meld daarom een zwangerschap, mogelijke zwangerschap, borstvoeding en andere medicatie vóór de behandeling. [1,6]
Het schema van zeven dagen geldt voor ongecompliceerde chlamydia. Bij bijvoorbeeld een bekkenontsteking, bijbalontsteking of de bijzondere chlamydia-infectie LGV is een aangepaste behandeling nodig. [1]
Wanneer mag je opnieuw seks hebben?
Vermijd seksueel contact tijdens de behandeling. Bij doxycycline wacht je tot de volledige kuur van zeven dagen is afgerond en eventuele klachten verdwenen zijn. Bij een eenmalige dosis azitromycine wacht je minstens zeven dagen na de inname.
Wacht ook tot je partner of partners de noodzakelijke behandeling hebben afgerond. Zo beperk je verdere overdracht en een nieuwe besmetting. [4]
Laat recente sekspartners weten dat je chlamydia hebt. Zij kunnen de infectie hebben zonder klachten en moeten advies krijgen over testen en eventuele behandeling. Je huisarts bespreekt met je welke partners je het best verwittigt en hoe je dat kunt aanpakken. Deel je eigen antibiotica niet met iemand anders. [2,7]
Moet je nadien opnieuw testen?
Na een correct behandelde ongecompliceerde infectie is een test om genezing te bevestigen meestal niet nodig. Die controletest is wel aangewezen tijdens de zwangerschap, bij vermoeden dat de behandeling niet gewerkt heeft of wanneer een afwijkend behandelschema werd gebruikt.
Als zo’n test nodig is, gebeurt die minstens vier weken na het einde van de behandeling. Wie te vroeg test, kan nog resten van de bacterie aantonen en daardoor een misleidend positieve uitslag krijgen. [4,8]
Een latere test na een nieuw risicocontact of om een nieuwe besmetting op te sporen is iets anders. Bespreek met je huisarts welke opvolging bij jouw situatie past. Ook testen op andere soa’s hoort bij dat gesprek. [1,4]
Blijven de klachten bestaan, neem dan opnieuw contact op. Laat je snel beoordelen bij koorts, duidelijke onderbuikpijn of pijn en zwelling van een teelbal. Zulke klachten kunnen op een complicatie of een andere aandoening wijzen. [1]
Vragen over je behandeling?
Heb je vragen over je soa-test of over het verschil met een vorig voorschrift? Bij huisartsenpraktijk HAP.GENT in Gent kan je dit in vertrouwen bespreken. Een behandeling begrijpen helpt om ze correct te volgen.
Bronnen
BCFI — Herziening van de richtlijn over Chlamydia trachomatis
BCFI — BAPCOC-gids herzien: urogenitale en oftalmologische infecties
Dombrowski et al. — Doxycycline versus azitromycine bij rectale chlamydia
CDC — Chlamydial Infections: STI Treatment Guidelines
BCFI — Tetracyclines/doxycycline
KCE — Aanpak van soa’s: behandeling