Slecht slapen door medicatie? 5 mogelijke oorzaken

Slecht slapen door medicatie? 5 mogelijke oorzaken

Moeilijk inslapen, ’s nachts wakker worden of overdag slaperig zijn: slaapklachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Ook geneesmiddelen kunnen je nachtrust beïnvloeden.

Begonnen je slaapproblemen na de start van een geneesmiddel of na een dosisverhoging? Dan is het zinvol om je medicatie te laten nakijken. Bij huisartsenpraktijk HAP.GENT in Gent kan je bespreken of je behandeling een rol speelt en welke aanpassing eventueel mogelijk is.

Deze vijf groepen geneesmiddelen kunnen de slaap verstoren.

1. ADHD-medicatie: Rilatine, Concerta en Elvanse

Stimulerende geneesmiddelen tegen ADHD helpen om de aandacht en concentratie te verbeteren. Ze beïnvloeden onder meer dopamine en noradrenaline in de hersenen en kunnen je alerter maken.

In België gaat het bijvoorbeeld om:

Methylfenidaat: Rilatine®, Concerta®, Equasym® en Medikinet®.

Lisdexamfetamine: Elvanse®.

Bij sommige mensen houdt het stimulerende effect tot ’s avonds aan. Daardoor kan inslapen moeilijker worden. Dit kan vooral opvallen bij langwerkende preparaten, al krijgt niet iedereen slaapklachten.

Wat kan helpen?
Bespreek met je voorschrijvende arts of het innamemoment, de dosis of de werkingsduur aangepast kan worden. Vaak worden deze middelen vroeg op de dag ingenomen. Verander het voorgeschreven schema niet op eigen initiatief.

2. Verkoudheidsmiddelen met pseudo-efedrine

Sommige middelen tegen neusverstopping bevatten pseudo-efedrine. Die stof vernauwt de bloedvaten in het neusslijmvlies, waardoor de zwelling afneemt. Tegelijk kan ze onrust, hartkloppingen, een hogere bloeddruk en slapeloosheid veroorzaken.

Belgische voorbeelden zijn:

Cirrus®: pseudo-efedrine met cetirizine.

Clarinase®: pseudo-efedrine met loratadine.

Aerinaze®: pseudo-efedrine met desloratadine.

Sinutab®: pseudo-efedrine met paracetamol.

Geneesmiddelen met pseudo-efedrine zijn in België sinds 1 november 2024 uitsluitend op voorschrift verkrijgbaar. Kijk bij combinatiepreparaten altijd naar de werkzame stoffen op de verpakking. www.bcfi.be

Wat kan helpen?
Vraag je huisarts of apotheker of het middel nodig is en of een alternatief past bij je klachten. Een zoutwaterspray of neusspoeling kan bijvoorbeeld helpen bij neusverstopping. De geschikte behandeling hangt af van de oorzaak.

3. Nicotinevervangers: Nicorette, NiQuitin en Nicotinell

Stoppen met roken kan tijdelijk slaapproblemen veroorzaken door nicotineontwenning. Tegelijk kunnen nicotinevervangers zelf je nachtrust beïnvloeden: nicotine heeft een stimulerende werking.

In België zijn onder meer Nicorette®, NiQuitin® en Nicotinell® verkrijgbaar. Afhankelijk van het merk zijn er pleisters, kauwgom, zuigtabletten of een mondspray.

Sommige gebruikers merken dat ze moeilijker inslapen. Nicotinepleisters kunnen ook levendige dromen of nachtelijk wakker worden veroorzaken.

Wat kan helpen?
Bespreek de klachten met je huisarts, apotheker of tabakoloog. Soms helpt een aanpassing van de dosis, de gebruikstijden of het type nicotinevervanger. Bij nachtelijke klachten door een pleister kan een ander draagschema overwogen worden, rekening houdend met de behoefte aan nicotine in de ochtend.

4. Antidepressiva: onder meer Serlain, Efexor en Wellbutrin

Antidepressiva hebben niet bij iedereen hetzelfde effect op de slaap. Sommige mensen worden er slaperig van, terwijl anderen zich juist wakkerder of onrustiger voelen.

Voorbeelden zijn:

SSRI’s, zoals fluoxetine en sertraline. Sertraline is verkrijgbaar als Serlain® en als generiek geneesmiddel.

SNRI’s, zoals duloxetine, bijvoorbeeld Duloxetine EG®, en venlafaxine, bijvoorbeeld Efexor® en generieken.

Bupropion, bijvoorbeeld Wellbutrin® en generieken, met een activerende werking.

Ook de depressie of angst waarvoor je het geneesmiddel neemt, kan je slaap verstoren. Het is daarom niet altijd duidelijk of de klachten door de medicatie, de aandoening of beide worden veroorzaakt.

Wat kan helpen?
Je arts kan bekijken of een ander innamemoment, een dosisaanpassing of een ander geneesmiddel aangewezen is. Stop antidepressiva niet plots op eigen initiatief: dat kan onttrekkingsklachten veroorzaken en de oorspronkelijke klachten doen terugkeren.

5. Plaspillen: Lasix, Burinex en Fludex

Plaspillen, ook diuretica genoemd, worden onder meer voorgeschreven bij hoge bloeddruk en vochtophoping door hartfalen of bepaalde nier- en leveraandoeningen.

Belgische voorbeelden zijn:

Furosemide: Lasix® en generieken.

Bumetanide: Burinex®.

Indapamide: Fludex® en generieken.

Deze geneesmiddelen bevorderen de uitscheiding van zout en water via de urine. Daardoor kan je vaker moeten plassen. Als dit ’s nachts gebeurt, wordt je slaap herhaaldelijk onderbroken. Het effect verschilt per geneesmiddel, dosis en innamemoment.

Wat kan helpen?
Bespreek of je de medicatie vroeger op de dag kan innemen. Bij meerdere dagelijkse doses kan je arts ook het tijdstip van een latere dosis bekijken. Pas je dosis of vochtinname niet zelfstandig aan, zeker niet bij hartfalen of een nierziekte.

Wat kan je zelf doen bij slaapproblemen?

Noteer wanneer de slaapklachten begonnen en of er kort daarvoor iets veranderde aan je medicatie. Neem bij een consultatie een overzicht mee van alle geneesmiddelen die je gebruikt, ook middelen zonder voorschrift en supplementen.

Daarnaast kunnen goede slaapgewoonten helpen:

Beperk cafeïne vanaf de namiddag, of vroeger als je er gevoelig voor bent.

Gebruik alcohol niet als slaapmiddel.

Houd je slaapkamer donker, rustig en aangenaam koel.

Probeer een regelmatig slaapritme aan te houden.

Blijf je slecht slapen? Bespreek het met je huisarts

Moeilijk inslapen of vaak wakker worden betekent niet automatisch dat je medicatie de oorzaak is. Ook stress, pijn en andere gezondheidsproblemen kunnen meespelen.

Bij HAP.GENT bekijken we je slaapklachten samen met je gezondheid en je medicatiegebruik. Soms kan een gerichte aanpassing helpen; soms is verder onderzoek naar een andere oorzaak nodig. Maak een afspraak als de klachten aanhouden of je functioneren overdag beïnvloeden.

Merknamen zijn voorbeelden ter herkenning en houden geen voorkeur voor een product in. Ook generieken met dezelfde werkzame stof kunnen deze bijwerkingen veroorzaken.

Bron: bewerkt naar “5 Common Medications That Can Mess With Your Sleep”, Caroline Hopkins Legaspi, The New York Times, 20 oktober 2026, bijgewerkt op 21 oktober 2026. Aangepast voor de Belgische context met geneesmiddeleninformatie van het BCFI.